1. Wstęp

Czas powiedzieć dość krytyce: "twoje zdjęcie jest zbyt ciemne", "za jasne", lub że "kolory są jakieś nie takie".

Choć to zabrzmi trywialnie, problemy wynikają stąd że autor widzi coś zupełnie innego niż oglądający, a obaj nawet się nie domyślają jak wielkie mogą być te różnice.

Właściwa kalibracja monitora jest podstawą do tego aby drukowanie zdjęć np. na drukarce atramentowej nie było ciągiem przykrych niespodzianek. Profile ICC dostarczane przez producentów papieru fotograficznego i sprzętu drukującego, spełniają swoje zadanie tylko przy założeniu, że plik przygotowany do druku jest zgodny z pewnymi standardami. Podobnie rzecz ma się gdy naświetlamy pliki w labie lub gdy publikujemy je w Sieci.

Zgodność pliku ze standardami możemy osiągnąć tylko wtedy, gdy to co widzimy na monitorze widzimy poprawnie.

Co i jak powinniśmy regulować?

Aby działać skutecznie musimy wykonać pięć kroków, ustawiając:

1. Temperaturę barwową 6500K (lub 5000K - dlaczego, o tym dalej).
2. Poziom czerni i punkt odcięcia bieli.
3. Współczynnik gamma równy 2.2 (standard Windows PC).
4. Balans szarości w całym zakresie tonalnym.
5. Przygotować profil ICC (wykorzystywany później np. w Photoshopie).

Opisywane tu procedury występują w dwóch wersjach: dla monitorów CRT i LCD, co wynika ze specyfiki tych urządzeń.

Dlaczego jeszcze jedna instrukcja kalibracji?

Chociaż podobnych instrukcji wizualnej kalibracji można znaleźć w Sieci wiele, to jednak żadna z nich nie zapewnia precyzji dostatecznej choćby do amatorskiego druku zdjęć.

Jest tak z jednego powodu: zastosowane tam wzorce kalibracyjne opierają się na porównaniu jaskrawości między wzorem rastrowym a polem wypełnionym jednolitym kolorem.

W tej procedurze zastosowano wzorce, w których porównuje się różnice w odcieniach barw występujących między trzema różnymi wzorami rastrowymi. Ponieważ oko jest bardziej czułe na odchylenia barwne niż na różnice w jaskrawości, to uzyskiwana precyzja kalibracji jest nieporównywalnie lepsza niż np. ta osiągana tylko z pomocą programu Adobe Gamma, gdzie zastosowano tradycyjny raster.
Precyzję regulacji współczynnika gamma szacuję na +/-0.05: po dwóch latach testowania na różnych monitorach, twierdzę że lepsze rezultaty można uzyskać już tylko z pomocą sprzętowego kalibratora.

Stosując przedstawione tu wzorce kalibracyjne, można też sprawdzić monitor w sklepie jeszcze przed zakupem. Wystarcza jeden rzut oka, aby stwierdzić czy monitor w ogóle nadaje się do pracy ze zdjęciami (patrz rozdział "Praktyka", "Kroki przygotowawcze", punkt 6).

Niestety, ale wiele monitorów LCD, nawet tych z wyższej półki, nie jest w stanie wyświetlić niezbędnego minimum: 16.7 miliona kolorów. Stosowane w takim sprzęcie metody symulacji pełnej palety barw uwidoczniają się natychmiast na wzorcu kalibracyjnym: czy to będzie FRC (przełączanie pikseli co cykl odświeżania pomiędzy zbliżonymi kolorami) czy też dithering (raster). W tego rodzaju monitorach niestety nie pomoże nawet sprzętowy kalibrator - tak "toporny" monitor nie jest w stanie wyświetlać subtelnych odcieni barw.

Typowym programom i instrukcjom wizualnej kalibracji należy się niestety kilka słów krytyki:

Nokia Monitor Test i inne "nieokreślone" wzorce
Możemy tu od biedy ustalić tylko poziom czerni i ewentualnie punkt bieli. Opisy procedur nie uwzględniają współczynnika gamma: na wzorcu zazwyczaj nie jest podane dla jakiej wartości gamma został on przeznaczony. Może to być 2.2 ale równie dobrze 2.5. Nie uwzględnia się też koniecznej regulacji balansu szarości. Specyfika działania regulatora "jaskrawość", która w wielu monitorach LCD jest inna niż założenia autorów takich instrukcji, może w ogóle uniemożliwić regulację poziomu czerni.

Adobe Gamma
Wersja dostarczana wraz z Photoshopem 7.0 nie umożliwia zbalansowania szarości ani regulacji poziomu czerni na monitorach LCD. Wzór rastrowy dostępny w programie nie zapewnia też precyzji choćby zbliżonej do tej, jaką można uzyskać korzystając z wzorców Timo.

WiziWyg
Podobny problem jak w przypadku Adobe Gamma: można co prawda wyregulować balans szarości, ale "wizardowy" interfejs użytkownika bardzo utrudnia wprowadzanie niezbędnych korekt - podczas kalibracji poprawnie wyświetlane są tylko wzorce zawarte w programie, pozostały obszar ekranu jest przejaskrawiony. Nie można przez to na bieżąco kontrolować efektu regulacji korzystając z lepszych wzorców - precyzja tych zawartych w programie jest bowiem niedostateczna.

Quick Gamma
Przebieg generowanych krzywych gamma najprawdopodobniej nie odpowiada przebiegom teoretycznym: próby regulacji balansu szarości i współczynnika gamma zwykle powodują jeszcze większe rozbalansowanie obrazu.